Δευτέρα, 4 Νοεμβρίου 2013

Παλιός Ελληνικός Κινηματογράφος

 Οι Αθηναίοι είδαν για πρώτη φορά σινεμά την άνοιξη του 1898 σε μια αίθουσα για τυχερά παιχνίδια στην Πλατεία Kολοκοτρώνη. Οι ταινίες που προβάλλονταν εναλλάξ ήταν δύο: ‘’Η άφιξη του τραίνου’’ και  ‘’Η έξοδος των εργοστασίων’’, των αδελφών Λυμιέρ. Ως τότε η διασκέδαση των Αθηναίων περιοριζόταν στο μελόδραμα, στην οπερέτα, στο κωμειδύλλιο, στο κλασικό θέατρο και στο Kαραγκιόζη, ενώ οι πρώτες επιθεωρήσεις άρχισαν να κάνουν δειλά την εμφάνισή τους. Ο κινηματογράφος, σαν νέα μορφή τέχνης, άργησε πολύ να γίνει αποδεκτός κι έτσι χωρίς χρήματα και μέσα δεν έγιναν ούτε αξιόλογες προσπάθειες από νέους δημιουργούς. Το 1906 ήρθε από την Aίγυπτο ένας Γάλλος οπερατέρ ονομαζόμενος Λεόν. Κινηματογράφησε τους ενδιάμεσους Oλυμπιακούς Aγώνες που εκείνη τη χρονιά έγιναν στην Αθήνα. Έτσι ο Λεόν καταγράφηκε σαν το πρώτο σκηνοθέτη στην Ελλάδα, αφού στη συνέχεια και με αφορμή τους αγώνες έκανε μια μικρή ταινία σαν αφιέρωμα στη χώρα μας. Το κοινό υποδέχτηκε θερμά το ζουρνάλ του Λεόν καθώς και μια άλλη ταινία που τραβήχτηκε τον επόμενο χρόνο, τη γιορτή του βασιλέα Γεωργίου A'.
Σημ: Το ζουρνάλ, προπομπός του ντοκιμαντέρ, είναι η καταγραφή με τη κάμερα της βιτρίνας των γεγονότων, αποκομμένα ή επιλεγμένα από το ιστορικό και πολιτικό γίγνεσθαι. Συνήθως επικροτεί και εκθειάζει την αρμονία της υπάρχουσας κοινωνικής καθημερινότητας, χωρίς αναφορές στην εκάστοτε υπάρχουσα πολιτική κατάσταση. 

Ο Ελλληνικός κινηματογράφος πρωτοεμφανίζεται το 1906 με τους αδελφούς Γιαννάκη και Μίλτο Μανάκη ή Μανάκια. Η Ελλάδα ακόμα τότε βρισκόταν υπό το καθεστώς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που όμως είχε ήδη αρχίσει να φυλλοροεί. Οι αδελφοί Μανάκια κινηματογραφούν στα χωριά και στις πόλεις της Μακεδονίας, θέματα που έχουν σχέση με τη φύση. Δημιουργούν ένα τεράστιο αρχείο που αποτελείται περίπου από 60 ταινίες. Ένα χρόνο αργότερα, το 1907 ανοίγει το πρώτο σινεμά στην Αθήνα προβάλλοντας τις ταινίες που προανέφερα, όπως και των αδελφών Μανάκια. Η προσέλευση κόσμου είναι τεράστια.Ουσιαστικά η πρώτη εταιρεία παραγωγής ταινιών ιδρύθηκε στην Aθήνα το 1910 με τίτλο ‘’Aθηνά Φιλμς’’ από τον κωμικό Σπύρο Δημητρακόπουλο και η πρώτη της ταινία αφορούσε  τη ζωή των νεαρών Ελλήνων πριγκίπων. Ύστερα από αυτό γυρίστηκε άλλη μια ταινία με τίτλο ‘’Η τύχη της Μαρούλας’’, που αποτελούσε την πρώτη ελληνική ταινία με αξιώσεις στοιχειώδους καλλιτεχνικού και τεχνικού επιπέδου. Ο Σπύρος Δημητρακόπουλος ήταν επίσης πρωταγωνιστής και σκηνοθέτης και με το όνομα Σπυριντιών γύρισε στη συνέχεια μια σειρά κωμικών ταινιών. Διασώθηκαν τέσσερις ταινίες μικρού μήκους: ‘’Kβο βάντις Σπυριντιών’’, ‘’O Σπυριντιών μπέμπης’’, ‘’O Σπυριντιών χαμαιλέων’’ και ‘’Oι δύο τυχεροί’’.  Το κοινό τις δέχτηκε με ευχαρίστηση γιατί ως τότε διασκέδαζε μόνο με τον Καραγκιόζη. Ο Σπυριντιών είχε κωμικοτραγική εμφάνιση και μια τεράστια κοιλιά! Πρότυπο του ηθοποιού λέγεται ότι ήταν ένας άλλος χοντρός της εποχής, ο Αμερικανός Φάτι Aρμπάκλ. 
Το 1912 ξεκινά για την Ελλάδα μια δεκάχρονη βασανιστική πορεία που αρχίζει με τους Bαλκανικούς Πολέμους και συνεχίζεται με τον A' Παγκόσμιο Πόλεμο και με το δράμα της Mικρασίας στη συνέχεια.
Το 1914 η εταιρία παραγωγής, ‘’Άστυ Φιλμ’’ ξεκινά τη παραγωγή ταινιών μεγάλης διάρκειας και η πρώτη ταινίας μεγάλου μήκους είναι ‘’Η Γκόλφω’’, γνωστή μέχρι τότε μόνο σαν θεατρικό έργο.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914 – 1918) δεν γυρίζεται καμιά ταινία, όμως στις αίθουσες που εξακολουθούν να λειτουργούν προβάλλονται πολεμικά επίκαιρα, τα οποία με ελάχιστα μέσα και πολλές δυσκολίες καταφέρνουν να κινηματογραφήσουν  ο Δημήτρης Γαζιάδης και ο Γεώργιος Προκοπίου.
Ο πόλεμος τελειώνει και το 1920 προβάλλεται η ταινία ‘’Ο Βιλλάρ στα γυναικεία λουτρά του Φαλήρου’’, και η προβολή της συνεπάγεται μεγάλη εμπορική επιτυχία. Ο πρωταγωνιστής Βιλλάρ (ψευδώνυμο του Κρητικού Νικολάου Σφακιανού ή Σφακιανάκη) αποθεώνεται μέχρι να εμφανιστεί ο επόμενος ‘’ονειροπόλος’’, όπως χαρακτηρίστηκε πρωταγωνιστής, Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ! Την ίδια χρονική περίοδο ο Αχιλλέας Μαδράς γυρίζει τη ‘’Μαρία Πενταγιώτισσα’’,  τη ‘’Tσιγγάνα των Aθηνών’’,  το ‘’Πρόσφυγες του πολέμου’’ και το ‘’Μάγο της Αθήνας’’.
H λογοκρισία  που επέβαλε η δικτατορία του Πάγκαλου το 1925, έκοψε κυριολεκτικά τα φτερά σε φερέλπιδες κινηματογραφιστές που ήδη με πενιχρά μέσα και ελάχιστα χρήματα προσπαθούσαν να γυρίσουν κάποιες ταινίες. Η αστυνομία ήλεγχε εξονυχιστικά κάθε ταινία, χρειαζόταν ειδικές άδειες για να γυριστούν σκηνές με συμμετοχή κόσμου με αποτέλεσμα στην περίοδο αυτή να υπάρχουν ελάχιστες, επί το πλείστον, κωμικές ή δραματικές ταινίες… και φυσικά τα γνωστά μας αργότερα, επί χούντας Παπαδόπουλου, επίκαιρα. Από το 1928 μέχρι και το 1931 εμφανίστηκε μια αξιόλογη εταιρία παραγωγής η ‘’Νταγκ Φιλμ’’.  Οι ταινίες που την χαρακτηρίζουν είναι ιστορικές και μεταφορές λογοτεχνικών μυθιστορημάτων στο σινεμά. Το 1928 ο Δ. Γαζιάδης σκηνοθετεί τη ταινία ‘’Έρως και κύματα’’ το 1929 την ‘’Aστέρω’’ (ποιμενικό δράμα) και το 1931 ο Ορέστης Λάσκος τη ταινία ‘’Δάφνις και Χλόη’’, όπου για πρώτη φορά εμφανίζεται γυμνό στον Ευρωπαϊκό σινεμά. Ακολουθεί το 1932 ο Δ. Τσακίρης με τη ταινία ‘’ Ο Αγαπητικός της Βοσκοπούλας’’ σε παραγωγή της ‘’Ολύμπια Φιλμ’’ με κορύφωση ένα χρόνο αργότερα το έργο “Οι Απάχηδες των Αθηνών”. Η επιτυχημένη αυτή οπερέτα του Νίκου Χατζηαποστόλου μεταφέρεται στο σινεμά με μουσική επένδυση και για πρώτη φορά ακούγονται σε ταινία τραγούδια. 
Το 1939 εμφανίζεται στο προσκήνιο ο Φιλοποίμην Φίνος. Ένα πρόσωπο που θα χαράξει με την παρουσία του τις Ελληνικές παραγωγές ταινιών και θα βάλει τη σφραγίδα του σε ένα πλήθος από αυτές. Ιδρύει με κάποιους άλλους τα "Ελληνικά Κινηματογραφικά Στούντιο" και αμέσως μετά γυρίζει την πρώτη του ταινία σαν παραγωγός και σκηνοθέτης ‘’Το τραγούδι του χωρισμού’’ κι αυτή είναι η πρώτη και η τελευταία ταινία που σκηνοθετεί.
Στο πόλεμο του 1940 και στη Γερμανική κατοχή που ακολούθησε ενώ όλα δείχνουν να καταρρέουν ο Φίνος που ήρθε για να μείνει, ιδρύει το 1942 τη ‘’Φίνος Φιλμ’’, που όλοι γνωρίζουμε.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής γυρίζονται δυο ταινίες. Το 1943 ‘’Η φωνή της καρδιάς’’ σε σκηνοθεσία Δ. Ιωαννόπουλου, και το 1944 ‘’Τα χειροκροτήματα’’ σε σκηνοθεσία Γιώργου Τζαβέλα. Κεντρικός πρωταγωνιστής και στις δυο αυτές ταινίες είναι ο νεαρός τότε Δημήτρης Χορν, που δημιουργεί μεγάλη αίσθηση με τη παρουσία του στο πανί. Το 1944 η μεγάλη ηθοποιός Κατίνα Παξινού, τιμάται με το Όσκαρ Β΄ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της στην ταινία ‘’Για ποιόν χτυπάει η καμπάνα’’.
Τελειώνει ο πόλεμος όμως στην Ελλάδα ο εμφύλιος δεν επιτρέπει να γυριστεί σχεδόν καμιά ταινία. Εξορίες, αλληλοσκοτωμοί, διώξεις και τρόμος. Πού καιρός για τέχνη!
Με το τέλος του εμφυλίου και αρχές του 1950 ξεκινά και πάλι η παραγωγή ταινιών και μάλιστα με έντονο πλέον ρυθμό. Ο κόσμος γεμίζει τις αίθουσες και οι πρώτες εμπορικές και εισπρακτικές επιτυχίες είναι γεγονός.
Νέοι δημιουργοί, σκηνοθέτες, ηθοποιοί και συνθέτες αποτελούν το παζλ αυτών των ταινιών. 
1951: Γρηγόρης  Γρηγορίου ‘’Πικρό Ψωμί’’,
          Νίκος Κούνδουρος ‘’Μαγική πόλη’’,
1955: Μιχάλης Κακογιάννης ‘’Στέλλα’’,
           Γιώργος Τζαβέλας ‘’Η κάλπικη λύρα’’,
1956: Νίκος Κούνδουρος  ‘’Ο Δράκος’’,
          Μιχάλης Κακογιάννης ‘’Το κορίτσι με τα μαύρα’’

Την ίδια ακριβώς περίοδο η ‘’Φίνος Φιλμ’’ αρχίζει να δημιουργεί το ελληνικό εμπορικό σινεμά, με τις περισσότερες ταινίες της να κάνουν εισπρακτικό ρεκόρ. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 ο ελληνικός κινηματογράφος έχει μια σταθερή ανοδική πορεία και ένα υπερβολικά μεγάλο αριθμό ταινιών, δυσανάλογο με τον πληθυσμό της χώρας μας. Όλες όμως αυτές τις ταινίες ο κόσμος τις αγκαλιάζει και τις χειροκροτεί. Αναδεικνύονται λαμπροί πρωταγωνιστές, σκηνοθέτες, συνθέτες, τραγουδιστές, χορευτές και ένας μεγάλος αριθμός ηθοποιών που μας κράτησαν μας κρατούν και θα μας κρατούν συντροφιά για πολλά ακόμα χρόνια.
 Το 1960 ξεκινάει το φεστιβάλ κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης, σημαντικό γεγονός για την προώθηση του Ελληνικού κινηματογράφου, ενώ την ίδια χρονιά η Μελίνα Μερκούρη βραβεύεται στο φεστιβάλ των Καννών για την ερμηνεία της στο ‘’Ποτέ την Κυριακή’’ του Ζυλ Ντασέν και ο Μάνος Χατζιδάκις στην ίδια ταινία παίρνει το Όσκαρ τραγουδιού για τα ‘’Παιδιά του Πειραιά’’.
Τα σύνορα είναι πλέον ανοικτά για το Ελληνικό σινεμά. Το 1963 ο Νίκος Κούνδουρος στο φεστιβάλ του Βερολίνου βραβεύεται με την Αργυρή Άρκτο για τη σκηνοθεσία του στις ‘’Μικρές Αφροδίτες’’, ενώ την ίδια χρονιά   ‘’Ο Αλέξης Ζορμπάς’’ του Μιχάλη Κακογιάννη παίρνει 3 Όσκαρ, ενώ με την τραγωδία ‘’Ηλέκτρα’’ βραβεύεται στο Φεστιβάλ των Καννών.
Ένας μεγάλος επίσης σκηνοθέτης του ελληνικού κινηματογράφου υπήρξε ο θεατρικός συγγραφέας Αλέκος Σακελλάριος, με 200 θεατρικά έργα και 60 κινηματογραφικά σενάρια και με ταινίες όπως : ‘’Οι Γερμανοί ξανάρχονται’’, ‘’Ένας ήρωας με παντούφλες’’, ‘’Ένα βότσαλο στη λίμνη’’, ‘’Σάντα Τσικίτα’’, ‘’Θανασάκης ο πολιτευόμενος’’, ‘’Δεσποινίς ετών 39’’, ‘’Ούτε γάτα, ούτε ζημιά’’, ‘’Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες’’, ‘’Ο φίλος μου ο Λευτεράκης’’, ‘’Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο’’, ‘’Η θεία απ' το Σικάγο’’, ‘’Η καφετζού’’, ‘’Η κυρά μας η μαμή’’, ‘’Ο Ηλίας του 16ου’’, ‘’Το ξύλο βγήκε απ'τον Παράδεισο’’, ‘’Τα κίτρινα γάντια’’, ‘’Αλίμονο στους νέους’’, ‘’Η Αλίκη στο ναυτικό’’, ‘’Πολυτεχνίτης κι ερημοσπίτης’’, ‘’Χτυποκάρδια στο θρανίο’’, ‘’Το δόλωμα’’, ‘’Υπάρχει και φιλότιμο’’  και πολλές πολλές ακόμα…
Σημαντικός σκηνοθέτης για τον ελληνικό κινηματογράφο ήταν και ο Βασίλης Γεωργιάδης του οποίου οι ταινίες ‘’Τα κόκκινα φανάρια’’ και ‘’Το χώμα βάφτηκε κόκκινο’’ γνώρισαν παγκόσμια επιτυχία και προτάθηκαν για Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, ενώ η ταινία ‘’Κορίτσια στον ήλιο’’ προτάθηκε για χρυσή σφαίρα. 
Ο Γιάννης Δαλιανίδης, ήταν ένας σκηνοθέτης, ο οποίος προώθησε και σκηνοθέτησε τις καλύτερες μουσικές κωμωδίες όπως το ‘’Κάτι να καίει’’, ‘’Μερικοί το προτιμούν κρύο’’, ‘’Οι θαλασσιές οι χάντρες’’, ‘’Μια κυρία στα μπουζούκια’’,  ‘’Το κοροϊδάκι της δεσποινίδας’’, ‘’Ο κατήφορος’’, ‘’Ζητείται ψεύτης’’, ‘’Μια ελληνίδα στο Χαρέμι’’, ‘’Ξύπνα Βασίλη’’, ‘’Η Χαρτοπαίχτρα’’ … σε σύνολο πάνω από 70 ταινίες, όλες με τεράστια εμπορική επιτυχία.
Άλλοι σημαντικοί σκηνοθέτες ήταν: Ντίνος Δημόπουλος Τάκης Κανελλόπουλο Πάνος Γλυκοφρύδης, Θανάσης Βέγγος, Βαγγέλης Σερντάρης, Δημήτρης Κολλάτος Ερρίκος Ανδρέου, Γιώργος Σκαλενάκης, Στ. Τατασόπουλος, Ντίμης Δαδήρας, Ο Φίλιππος Φυλακτός, Μ. Καραγάτσης , Άγγελος Τερζάκης , Χρήστος ΣπέντζοςΓιώργος Ζερβός,  Γιώργος Ασημακόπουλος,  Γιώργος Θεοδοσιάδης, Ντίνος Κατσουρίδης, Στέλιος Τατασόπουλος, Ανδρέας Λαμπρινός, Οδυσσέας Κωστελλέτος, Κώστας Ανδρίτσος, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Ερρίκος Θαλασσινός,  Γιώργος Διζικιρίκης, Μίμης Φραγκιαδάκης, Όμηρος Ευστρατιάδης, Ρένα Γαλάνη, Κώστας Φέρης, Κώστας Λυχναράς, Άδωνις Κύρου,  Βαγγέλης Σειληνός, Γιώργος Πετρίδης Άγγελος Θεοδωρόπουλος, Δημήτρης Νικολαΐδης, Ροβύρος Μανθούλης, Τάκης Κανελλόπουλος, Παντελής Βούλγαρης, Νίκος Φώσκολος,  Γιώργος Ζερβουλάκος, Σπύρος Καψάσκης, Τζαννή Αλιφέρη, Ηλίας Μαχαίρας, Κώστα Στράντζαλη, Κώστας Καραγιάννης, Χρήστος Κυριακόπουλος, Δημήτρης Αθανασιάδης, Νίκος Τσιφόρος, Ερρίκος Ανδρέου, Παναγιώτης Κωνσταντίνου, Νέστορας Μάτσας, Νίκος Αβραμέας, Μανώλης Σκουλούδης, Φρίξος Ηλιάδης, Δημήτρη Γαλάτη.

Από το 1965  και μετά όλα δείχνουν ότι η πορεία του ελληνικού κινηματογράφου είναι ανοδική με όλο και καινούριους σκηνοθέτες και ηθοποιούς, ταινίες καλλιτεχνικά, πνευματικά και πολιτικά ωριμότερες και με μεγαλύτερη ουσία.
Δυστυχώς αυτή η πορεία ανακόπτεται από τη δικτατορία του 1967. Ξανά λογοκρισία, επίκαιρα, έλεγχος, ξύλο, φυλακίσεις, βασανιστήρια και αγώνας. Πολλοί καλλιτέχνες φεύγουν στο εξωτερικό. Οι μόνες μεγάλες παραγωγές που γίνονται αυτή τη περίοδο είναι του παραγωγού Τζέιμς Πάρις που έχουν ιστορικά, πολεμικά, πατριωτικά θέματα και έχουν την αμέριστη συμπαράσταση της χούντας των συνταγματαρχών. Μέσα όμως στη γενική μαυρίλα δύο ταινίες ‘’Η Αναπαράσταση’’ του Θεόδωρου Αγγελόπουλου το1970 σαρώνει όλα τα βραβεία στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπως και οι ‘’Μέρες του ’36’’ του ίδιου σκηνοθέτη δυο χρόνια αργότερα δηλ. το 1972.  Μεσολαβεί το 1971 η ταινία του Παντελή Βούλγαρη, το ‘’Προξενιό της Άννας’’ όπως και ‘’η Ευδοκία’’ επίσης το 1971 του Αλέξη Δαμιανού. Καμιά δικτατορία δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη πορεία και το μέλλον του ελληνικού κινηματογράφου.
Αμέσως μετά τη δικτατορία γυρίζεται μια υπέροχη ταινία, σταθμός ‘’Ο θίασος’’ του Θόδωρου Αγγελόπουλου.
Η εμφάνιση της τηλεόρασης ήταν η αρχή του τέλους όλης αυτής της περιόδου για τον ελληνικό κινηματογράφο που τράβηξε στο σπίτι τον κόσμο, αδειάζοντας τις αίθουσες.

Κείμενο, επιμέλεια κειμένου: Άννα Γαλανού

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου